Bir çocuğa “Bugün en çok ne yapmak istersin?” diye sorsanız, büyük ihtimalle aldığınız yanıt bir uygulama, bir oyun ya da bir platform adı içerecektir. Bu durum ne o çocuğun ne de ailesinin başarısızlığıdır. Aksine, içinde büyüdüğümüz dünyanın kaçınılmaz bir yansımasıdır. Peki bu yansımanın farkında olmak, onu değiştirmeye yeter mi?
SETAP (Sürdürülebilir Teknolojik Adaptasyon Projesi) kapsamında Ataşehir’deki ortaokul öğrencileriyle haftalar boyunca sürdürdüğümüz atölyeler bize bu sorunun yanıtını vermek yerine çok daha değerli bir şey sundu: onu birlikte düşünme fırsatı.
Bilgi Vermek Değil, Deneyim Yaşatmak
Atölyelere başlamadan önce aklımızdaki en büyük sorulardan biri şuydu: Çocuklara ekran süresinin zararlarını anlatmak ne kadar işe yarar? Araştırmalar ve gözlemlerimiz ortaktı; bilmek ile davranmak arasında derin bir uçurum vardır. Bir çocuk telefonun dikkatini dağıttığını biliyor olabilir, ama bu bilgi tek başına onu telefonu bırakmaya yetmez.
İşte bu yüzden SETAP atölyelerini teorik uyarılar üzerine değil, somut deneyimler üzerine kurduk. Pastel boyalarla hayali ormanlar çizen eller, yün parçalarını kartonlara sararak tamamen özgün tasarımlar üreten çocuklar ve bir palyaçoyla kahkahaya boğulan sınıflar; bunların hiçbiri “ekran süresi zararlıdır” mesajını tekrar etmedi. Bunun yerine şunu gösterdi: Ekranın dışında da seni doldurabilecek, seni meşgul edebilecek, seni gülümsetebilecek bir dünya var.
Bu ayrım küçük görünse de son derece kritik. Çünkü çocuklara “yapma” demek bir boşluk bırakır. Atölyelerimizin asıl işlevi o boşluğu doldurmaktı.
Teknoloji Düşmanı Değil, Bilinç Ortağı
SETAP sürecinde öğrendiğimiz en önemli şeylerden biri, teknolojiyi karşımıza almadığımız sürece çok daha uzağa gidebildiğimizdi. “Telefonu bırak” yerine “Şimdi şunu deneyelim” demek, direnci ortadan kaldırdı. Rousseau’nun orman tablolarını incelerken çocukların “Ama o bu ormanları hiç görmemiş!” diye şaşırması; hayal gücünün ekrandan bağımsız ne kadar güçlü çalışabileceğini onların ağzından duymamızdı.
Sürdürülebilir tasarım atölyesinde kullanılmış malzemelerin yeni ürünlere dönüştüğünü gören bir öğrenci şunu söyledi: “Demek ki bir şeyin bitmesi, onun işinin bittiği anlamına gelmiyormuş.” Bu cümle, o gün atölyede konuşulan her şeyden daha isabetliydi.
Çocuklar bize öğretiyor; biz sadece sahneyi hazırlıyoruz.
Farkındalık Bir Anda Gelmiyor
Atölyeler boyunca bir diğer önemli kazanımımız sabır oldu. Ne çocukların ekran alışkanlıkları bir atölye ile değişiyor ne de ebeveynlerin kaygıları bir seminerde tamamen çözülüyor. Değişim, küçük kırılmalar biriktiğinde oluyor.
Bir öğrenci ilk hafta boyunca masada oturmakta zorlandı; sonraki haftalar o öğrencinin en uzun süre konsantre kalan kişi olduğunu fark ettik. Terapötik palyaço atölyesinde başta çekingen duran bir grup, birkaç dakika içinde salona dolduran kahkahanın tam ortasındaydı. Bu anlara tanıklık etmek bize SETAP’ın neden yalnızca bir “proje” olmadığını gösterdi. Burada söz konusu olan, çocukların kendileriyle kurduğu ilişkinin yavaş yavaş dönüşmesiydi.
Bize Kattıkları
SETAP atölyeleri çocuklara bir şeyler öğretmek için başladı; ama süreç içinde fark ettik ki bu yolculuk karşılıklı. Her atölyeden sonra biz de biraz daha netleştik: Teknoloji okuryazarlığı yalnızca “ne yapmamalı” listesinden ibaret değil. Asıl hedef, çocukların teknolojiyle kendileri arasındaki ilişkiyi görebilir, sorgulayabilir ve ihtiyaç duyduklarında yeniden şekillendirebilir hâle gelmesi.
Buna “dijital özerklik” diyebiliriz. Ve bu özerklik, bir öğrencinin pastel boyayla kendi hayali ormanını çizdiği o sessiz konsantrasyon anında, bir diğerinin kullanılmış malzemeden tasarladığı ilk ürüne baktığı o merak dolu gözlerde yeşermeye başlıyor.
Atölyeler bitti; ama o tohumlar filiz vermeye başladı bile…